Αγχώδες στυλ προσκόλλησης: χαρακτηριστικά, μοτίβα και ανάπτυξη

Ελέγχεις το κινητό σου κάθε πέντε λεπτά. Αναλύεις κάθε μήνυμα για κρυμμένα νοήματα. Μια σύντομη απάντηση από τον σύντροφό σου («οκ») μπορεί να σε απασχολήσει ολόκληρο βράδυ. Αν αυτός ή αυτή γυρίσει σπίτι αργότερα από το αναμενόμενο, η καρδιά σου αρχίζει να χτυπάει δυνατά. Όχι από ενθουσιασμό, αλλά από άγχος. Η σκέψη που επιστρέφει συνεχώς: θα με εγκαταλείψει αυτό το άτομο;

Αυτό είναι το αγχώδες στυλ προσκόλλησης στην καθημερινή ζωή. Επηρεάζει ένα εκτιμώμενο 20 τοις εκατό του ενήλικου πληθυσμού. Δεν είναι διαταραχή, δεν είναι διάγνωση και δεν είναι ελάττωμα χαρακτήρα. Είναι ένα μοτίβο που διαμορφώθηκε ως αντίδραση στις πρώιμες εμπειρίες σου, και κατευθύνει τη συμπεριφορά σου στις γνωριμίες με τρόπους που συχνά δεν συνειδητοποιείς.

Πώς αναπτύσσεται η αγχώδης προσκόλληση

Η θεωρία προσκόλλησης, που αναπτύχθηκε από τον John Bowlby και τη Mary Ainsworth, περιγράφει πώς ο δεσμός με τους πρώτους φροντιστές σου σχηματίζει ένα σχέδιο για όλες τις μεταγενέστερες σχέσεις σου. Η αγχώδης προσκόλληση αναπτύσσεται όταν οι φροντιστές σου ήταν ασυνεπείς στη διαθεσιμότητά τους. Μερικές φορές ήταν ζεστοί, εμπλεκόμενοι και ανταποκρίσιμοι. Μερικές φορές ήταν απόντες, αφηρημένοι ή συναισθηματικά αδιάφοροι. Αυτό το διακυμανόμενο μοτίβο σε δίδαξε ως παιδί ότι η αγάπη δεν είναι αξιόπιστη.

Αυτό που έμαθες ως παιδί ήταν η υπερεπαγρύπνηση. Ανέπτυξες ένα λεπτά συντονισμένο σύστημα ραντάρ για σήματα απόρριψης ή εγκατάλειψης. Κάθε μικρό σημάδι ότι ο γονιός σου ήταν λιγότερο διαθέσιμος ενεργοποιούσε το σύστημα συναγερμού σου. Αυτή την καλωδίωση τη μεταφέρεις στις ενήλικες σχέσεις σου. Στην Ελλάδα, όπου οι οικογενειακοί δεσμοί είναι ιδιαίτερα ισχυροί, αυτά τα μοτίβα μπορεί να εκδηλωθούν ακόμα πιο έντονα λόγω της στενής επαφής με την οικογένεια.

Η έρευνα των Mikulincer και Shaver (2007), που συνοψίζεται στο έργο τους Attachment in Adulthood, επιβεβαιώνει ότι αυτά τα μοτίβα είναι αξιοσημείωτα σταθερά καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν αλλάζουν. Σημαίνει ότι απαιτούν συνειδητή προσπάθεια για να προσαρμοστούν.

"The attachment system remains active across the lifespan, continuing to shape emotional and relational functioning in adulthood."

— Mikulincer & Shaver, Attachment in Adulthood, 2007

Χαρακτηριστικά στις σχέσεις και στις γνωριμίες

Το πιο ορατό χαρακτηριστικό είναι η ισχυρή ανάγκη για διαβεβαίωση. Όχι ως επιφανειακή ματαιοδοξία, αλλά ως βαθιά συναισθηματική ανάγκη να ξέρεις ότι ο άλλος είναι ακόμα εκεί. Αυτό εκδηλώνεται με συχνά μηνύματα, έλεγχο αν ο άλλος ήταν online, και ερμηνεία της σιωπής ως απόρριψη. Οι ψυχολόγοι το αποκαλούν αυτό συμπεριφορά διαμαρτυρίας: συμπεριφορά που σκοπεύει να ανακτήσει την προσοχή και την εγγύτητα του ατόμου προσκόλλησης.

"If you are anxious, the activated attachment system will make you feel as though you can't live without your partner."

— Levine & Heller, Attached, 2010

Στις εφαρμογές γνωριμιών, αυτό μεταφράζεται σε ένα αναγνωρίσιμο μοτίβο. Ελέγχεις την εφαρμογή εμμονικά. Ένα νέο ταίριασμα παρέχει σύντομη ανακούφιση, αλλά μόλις η συνομιλία ησυχάσει, χτυπάει το άγχος. Τείνεις να επενδύεις υπερβολικά νωρίς: υπερβολικά μακριά μηνύματα, πολύ γρήγορη διαθεσιμότητα, υπερβολική συναισθηματική ανοιχτότητα πριν ο άλλος είναι έτοιμος. Όχι επειδή θέλεις πάρα πολλά, αλλά επειδή το νευρικό σου σύστημα δεν μπορεί να αντέξει την αναμονή στην αβεβαιότητα.

Σε υπάρχουσες σχέσεις, εκδηλώνεται ως ανησυχία για τις προθέσεις του συντρόφου σου. Μικρές αλλαγές στη συμπεριφορά (μια πιο σύντομη αγκαλιά, ένα λιγότερο ενθουσιώδες μήνυμα, μια βραδιά έξω με φίλους χωρίς εσένα) ερμηνεύονται ως πρόδρομος εγκατάλειψης.

Η παγίδα στην οποία πέφτουν οι αγχωδώς προσκολλημένοι

Η μεγαλύτερη παγίδα είναι η έλξη προς αποφευκτικά προσκολλημένους συντρόφους. Η έρευνα του Fraley Lab επιβεβαιώνει ότι τα αγχωδώς προσκολλημένα άτομα έλκονται δυσανάλογα από αποφευκτικούς συντρόφους. Η φαινομενική ανεξαρτησία του αποφευκτικού μοιάζει με δύναμη και σταθερότητα, ακριβώς αυτό που ο αγχώδης αισθάνεται ότι του λείπει.

Αλλά αυτός ο συνδυασμός είναι συνταγή για τον κύκλο κυνηγού-αποστασιοποιημένου. Όσο περισσότερο ο αγχώδης σύντροφος κυνηγά, τόσο περισσότερο ο αποφευκτικός αποσύρεται. Και όσο περισσότερο ο αποφευκτικός αποσύρεται, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το άγχος του αγχώδους. Μια σπείρα που εξαντλεί και τους δύο συντρόφους.

Πώς να το αντιμετωπίσεις

Αναγνώρισε τα triggers σου. Φτιάξε μια λίστα με τις καταστάσεις που ενεργοποιούν το άγχος σου. Ο σύντροφος δεν απαντά σε μήνυμα; Ο σύντροφος βγαίνει χωρίς εσένα; Γνωρίζοντας τα triggers σου, μπορείς να μάθεις να διακρίνεις μεταξύ πραγματικού σήματος και ψευδούς συναγερμού του συστήματος προσκόλλησής σου.

Επικοινώνησε τις ανάγκες σου χωρίς κατηγορία. Υπάρχει θεμελιώδης διαφορά μεταξύ «Νιώθω ανασφάλεια όταν δεν ακούω νέα σου για πολλή ώρα» και «Γιατί δεν απαντάς ποτέ;» Η πρώτη πρόταση προσκαλεί κατανόηση. Η δεύτερη προσκαλεί αμυντικότητα.

Αναζήτησε συνειδητά έναν ασφαλώς προσκολλημένο σύντροφο. Αυτό μπορεί να αισθάνεται λιγότερο συναρπαστικό στην αρχή από το γνωστό τρενάκι, αλλά η έρευνα είναι κρυστάλλινα σαφής: ένας ασφαλώς προσκολλημένος σύντροφος είναι το πιο ισχυρό εργαλείο για τη μετατόπιση του στυλ προσκόλλησής σου προς μεγαλύτερη ασφάλεια. Η ηρεμία που βιώνεις δεν είναι βαρεμάρα. Είναι το θεμέλιο μιας σχέσης που σε χτίζει αντί να σε εξαντλεί.

Πηγές: Mikulincer & Shaver (2007), Fraley Lab